Văn hoá cà phê vỉa hè

Buổi sáng ở nhiều thành phố Việt Nam bắt đầu bằng những chiếc ghế nhựa nhỏ được xếp ra vỉa hè. Một ấm trà đá, vài chiếc bàn thấp, chiếc phin nhỏ giọt và dòng xe máy chạy ngang qua. Người ngồi quán quay mặt ra đường, tay cầm ly cà phê đá, có người đọc tin trên điện thoại, có người ngồi im lặng nhìn phố.

Quán cà phê vỉa hè không cần biển hiệu lớn hay nội thất cầu kỳ. Nhưng với nhiều người Việt, đó là nơi quen thuộc nhất để uống cà phê — và cũng là một cách sống.

Một không gian mở giữa phố

Điều đặc biệt của quán vỉa hè là nó không có tường. Quán là một phần của con phố: tiếng còi xe, tiếng rao hàng, mùi bánh mì từ xe đẩy bên cạnh. Người ngồi uống cà phê vừa ở trong quán, vừa ở giữa đời sống thành phố.

Những hình ảnh thường gặp:

• Ghế nhựa thấp, bàn nhỏ, xếp sát nhau dọc mép vỉa hè.
• Ghế quay ra đường, như khán giả ngồi xem một vở kịch không bao giờ hết.
• Trà đá đặt sẵn trên bàn hoặc được mời kèm ly cà phê.
• Chủ quán nhớ mặt khách quen, đôi khi nhớ cả món họ hay gọi.

Thời gian ngồi quan trọng hơn ly cà phê

Ở quán vỉa hè, ít ai uống vội. Ly cà phê phin cần vài phút nhỏ giọt, và người ta thường ngồi lâu hơn thế nhiều. Một ly cà phê có thể kéo dài cả buổi sáng: uống một ngụm, trò chuyện, châm thêm trà đá, rồi lại uống.

Vì vậy quán vỉa hè trở thành nơi của những cuộc gặp không cần lý do:

• Bạn bè hẹn nhau trước giờ làm hay cuối tuần.
• Hàng xóm ngồi chung bàn, bàn chuyện giá cả, chuyện con cái, chuyện bóng đá.
• Người lao động nghỉ chân giữa ca: tài xế, thợ sửa xe, người bán hàng.
• Người ngồi một mình — không cần nói chuyện với ai, chỉ ngồi nhìn phố cũng là một cách thư giãn.

Mỗi thành phố một nét riêng

Văn hóa cà phê vỉa hè có ở khắp Việt Nam, nhưng mỗi nơi có màu sắc riêng:

Dù khác nhau về nhịp sống, các quán đều chung một tinh thần: gần gũi, giá vừa phải, ai cũng có thể ngồi xuống.

Vài phép lịch sự khi ngồi quán

Quán vỉa hè thoải mái, nhưng vẫn có những quy ước ngầm mà người quen ngồi quán thường giữ:

1. Ngồi chỗ trống, gọi món với chủ quán. Không cần đợi người dẫn chỗ.
2. Trà đá là để dùng chung, rót cho mình và mời người ngồi cùng.
3. Trả tiền khi về là chuyện bình thường ở nhiều quán, nhưng nên hỏi nếu không chắc.
4. Giữ lối đi cho người đi bộ, không kéo ghế ra quá xa.
5. Giờ đông khách, nếu ngồi lâu thì gọi thêm món hoặc nhường chỗ cho người đến sau.

Vì sao văn hóa này còn sống mạnh?

Đô thị Việt Nam ngày càng có nhiều quán cà phê máy lạnh, nhiều chuỗi hiện đại. Thế nhưng quán vỉa hè vẫn tồn tại, vì nó đáp ứng một nhu cầu khác: được ngồi ngoài trời, gần phố, gần người. Ở đó cà phê không chỉ là đồ uống, mà là một cái cớ để dừng lại giữa ngày.

Chiếc phin là người bạn đồng hành của quán vỉa hè — đọc thêm trong bài Pha phin — biểu tượng cà phê Việt, và món uống quen thuộc nhất ở đây là Cà phê sữa đá. Còn khi quán cà phê trở thành nơi làm việc, câu chuyện lại khác — xem bài Văn hoá làm việc tại quán cà phê.