Cà phê với lãnh đạo tại Việt Nam

Ở Việt Nam, rất nhiều quyết định của doanh nghiệp và tổ chức bắt đầu không phải trong phòng họp, mà bên một bàn cà phê. Một câu "sáng mai anh em mình cà phê chút nhé" có thể là bước đầu của một kế hoạch mới, một lần thay đổi cách làm, hay một cuộc nói chuyện thẳng thắn đã lâu chưa có dịp.

Bài này nói về hiện tượng văn hoá chung đó, không nhắc đến cá nhân hay tổ chức cụ thể nào.

Khoảng lặng của buổi sớm

Người giữ vai trò lãnh đạo thường có một ngày kín lịch: họp, gặp đối tác, xử lý việc phát sinh. Thời gian yên tĩnh để suy nghĩ trở nên hiếm hoi.

Với nhiều người, ly cà phê sáng sớm là khoảng lặng đó. Ngồi một mình bên phin cà phê nhỏ giọt, chưa mở điện thoại, chưa đọc email, họ sắp xếp lại những việc cần làm, nghĩ về một vấn đề khó, hay đơn giản là lấy lại sự bình tĩnh trước một ngày dài. Nhịp chậm của chiếc phin — vài phút để cà phê nhỏ từng giọt — vô tình rất hợp với việc suy nghĩ.

Có người gọi đó là "giờ của riêng mình". Họ không dùng khoảng thời gian ấy để giải quyết việc, mà để nhìn lại: điều gì thật sự quan trọng hôm nay, việc nào có thể giao cho người khác, ai trong đội đang cần được hỏi han.

Cà phê sáng với đội ngũ

Nhiều đơn vị có thói quen ngồi cà phê đầu tuần hay đầu ngày với nhóm quản lý. Đó không hẳn là cuộc họp: không có biên bản, không có màn hình trình chiếu. Mọi người cập nhật nhanh tình hình, nêu những việc đang vướng, hẹn nhau giải quyết.

Lắng nghe trong không khí thân mật

Trong phòng họp, người ta thường nói những gì "nên nói". Bên ly cà phê, người ta dễ nói những gì mình thật sự nghĩ. Đó là lý do nhiều người lãnh đạo chọn bàn cà phê để hỏi ý kiến cấp dưới, nghe phản hồi về một quyết định, hay tìm hiểu vì sao một kế hoạch chưa chạy.

Để những buổi cà phê như thế có ý nghĩa, nhiều người tự đặt cho mình vài nguyên tắc:

• Nghe nhiều hơn nói. Câu hỏi mở thường giúp người đối diện chia sẻ thật hơn.
• Công bằng. Ngồi cà phê với nhiều người, không chỉ với vài người thân quen.
• Giữ lời. Điều đã hứa bên bàn cà phê cần được làm, nếu không niềm tin sẽ giảm.
• Tôn trọng thời gian. Không biến buổi cà phê thành giờ làm thêm ngoài ý muốn.

Từ bàn cà phê đến quyết định

Văn hoá làm việc ở Việt Nam coi trọng sự đồng thuận. Một đề xuất thường được "dò ý" bên bàn cà phê trước khi đưa ra cuộc họp chính thức. Nhờ vậy, khi vào họp, các bên đã hiểu nhau phần nào, và cuộc họp diễn ra suôn sẻ hơn.

Nhưng bàn cà phê có giới hạn. Một quyết định quan trọng cần được bàn bạc với đúng người, ghi lại rõ ràng và thông báo công khai cho những người liên quan. Nếu mọi việc chỉ được quyết ở bàn cà phê, những người không có mặt sẽ cảm thấy bị bỏ ra ngoài. Ly cà phê là nơi bắt đầu trao đổi, không phải nơi thay thế quy trình.

Mời một ly cà phê — mời một sự tôn trọng

Khi có khách đến thăm, mời một ly cà phê hay chén trà là phép lịch sự quen thuộc của người Việt. Với người lãnh đạo, tự tay mời khách, mời đồng nghiệp một ly cà phê là cách thể hiện sự trân trọng không cần nhiều lời.

Dù là lãnh đạo một doanh nghiệp lớn hay trưởng một nhóm nhỏ, ly cà phê đều có thể là chỗ để dừng lại, nghĩ kỹ và lắng nghe. Cụm bài "Cà phê & ngành nghề" khép lại ở đây. Các bài tiếp theo chuyển sang văn hoá thưởng thức, bắt đầu với Cà phê sách.