Hành trình 168 năm cà phê Việt Nam

Một ly cà phê buổi sáng ở Việt Nam hôm nay mang theo một câu chuyện dài hơn nhiều người nghĩ. Câu chuyện ấy bắt đầu từ giữa thế kỷ 19, đi qua thời thuộc địa, chiến tranh, những năm khó khăn sau thống nhất, rồi bước vào thời kỳ mở cửa để cà phê Việt có mặt trên bản đồ thế giới.

Bài này đi qua các cột mốc chính của hành trình ấy. Các mốc dưới đây là kiến thức lịch sử ngành phổ biến; ngày tháng và số liệu cụ thể có thể khác nhau đôi chút giữa các nguồn.

Khởi đầu: năm 1857

Theo tài liệu lịch sử ngành thường dẫn, cây cà phê được các giáo sĩ người Pháp đưa vào Việt Nam năm 1857, trồng thử ở khu vực phía Bắc. Khi ấy, cà phê chỉ là một cây trồng lạ, được chăm sóc trong vườn nhà thờ, chưa ai nghĩ đến chuyện trồng đại trà.

Tính từ 1857 đến năm 2025 là tròn 168 năm. Đó là nguồn gốc con số "168 năm" và dòng chữ "Since 1857" trong câu chuyện thương hiệu VINACANOFI — một mốc của lịch sử cà phê Việt Nam, không phải năm thành lập công ty.

Các cột mốc chính

Tây Nguyên — nơi cà phê tìm thấy quê hương

Cây cà phê đi một chặng dài từ phía Bắc vào Tây Nguyên. Ở đây, nó gặp đúng những gì mình cần: đất đỏ bazan tơi xốp, cao độ khoảng 500–1.000 m ở nhiều vùng, và hai mùa mưa – khô rõ rệt.

Robusta đặc biệt hợp với Tây Nguyên. Cây chịu nóng, ít sâu bệnh, cho năng suất cao. Theo thời gian, Đắk Lắk, Gia Lai, Lâm Đồng, Đắk Nông, Kon Tum trở thành những tỉnh trồng cà phê lớn của cả nước. Bài Cà phê được trồng như thế nào? nói kỹ hơn về điều kiện tự nhiên ấy.

Đổi Mới và bước nhảy vọt

Trước năm 1986, cà phê Việt Nam chủ yếu được sản xuất trong các nông trường. Sau Đổi Mới, nông hộ được giao đất, được khuyến khích trồng cây xuất khẩu. Diện tích cà phê tăng nhanh, nhất là ở Tây Nguyên.

Chỉ trong khoảng hơn một thập kỷ, Việt Nam đi từ một nước sản xuất nhỏ trở thành một trong những nguồn cung cà phê lớn của thế giới. Sự tăng trưởng ấy gắn với công sức của hàng triệu nông hộ — những người tỉa cành, tưới cây, hái quả qua từng mùa vụ.

Từ xuất khẩu hạt đến bản sắc riêng

Trong thời gian dài, cà phê Việt Nam được biết đến chủ yếu như nguồn cà phê nhân xuất khẩu. Nhưng song song với đó, người Việt đã hình thành một cách uống rất riêng:

• Phin — chiếc lọc nhỏ, nhỏ giọt chậm, cho ly cà phê đậm.
• Cà phê sữa đá — kết hợp cà phê với sữa đặc và đá, trở thành món quốc dân.
• Văn hoá vỉa hè — ghế nhựa thấp, quán nhỏ, nơi gặp gỡ của mọi tầng lớp.

Những năm gần đây, cà phê đặc sản, các kiểu pha mới và sản phẩm chế biến sâu như cà phê hòa tan, cà phê rang xay đóng gói mở thêm nhiều hướng đi. Các bài Pha phin — biểu tượng cà phê Việt và Cà phê sữa đá — món quốc dân của người Việt kể về bản sắc ấy.

Di sản để tiếp nối

168 năm là một chặng đường dài. Nhưng di sản không phải để đứng yên. Mỗi thế hệ người trồng, người rang, người pha đều góp thêm vào câu chuyện chung của cà phê Việt Nam.

Đọc tiếp

Hành trình chung của cà phê Việt Nam là bối cảnh cho câu chuyện của từng thương hiệu. Bài khép lại thư viện, Hành trình VINACANOFI — từ nông trại đến ly cà phê, kể về con đường từ vườn cà phê Tây Nguyên đến ly cà phê của bạn.